Onze casa is verhuurd vanaf vandaag anders bleven we nog een dagje in dit fantastische dorp. Union Juarez, we will meet again. En Luis, Karlita en Santiago tambien! We nemen afscheid van deze mooie mensen, krijgen hun zegen en nog een zak lekkere tamales met kip en mole als ontbijt. Lekker zoet en ideaal om op te fietsen. Zelfs de kinderen eten mee. Na weken hun neus op te trekken voor tamales vinden ze deze exemplaren lekker.
Tamale ontbijt. De rest van de tamales gaan ingepakt in hun bananenblad in de fietszak. Onze casa met Don Luis, Karlita en Santiago
We rijden de stijle dorpsstraat uit met een beetje weemoed. We waren hier graag, in dat kleine kleurige koffiedorp in de bergen.
We rijden ook graag bergaf. In een uur staan we in Cacahoatan, 25 km verder en 1000 meter lager. Rustig zoeven over de Ruta Cafe. Hier groeit de beste koffie van Mexico.
Tamale on the way!
Van Cacahoatan terug naar Tapachula is het niet meer enkel bergaf maar zij er ook een paar klimmetjes. Onze benen hebben het niet graag na de tocht van gisteren. Mijn kuiten staan op springen. We rijden de bergen en de jungle uit. Ik kijk rond, naar de grote groene blaren, de vlinders, het water, het weelderige reliëf, my God, dit is zooooo mooi!
Rond 13u rijden we Tapachula binnen. We komen terug in de stadswereld en hebben er weinig zin in. Weg zijn de bergen, het groen en de zachtheid van de dorpen. Tapachula is een zeer intense stad. Voor het eerst sinds we in Mexico zijn, zien we andere culturen en voelen we ook enige grimmigheid. Tapachula blijkt het toneel te zijn van een gigantische politieke en humanitaire migratiecrisis. Tapachula ligt aan de grens met Guatemala. Migranten uit vooral Haïti en Zuid en Midden-Amerika zitten er vast. Ze moeten een vluchtelingenstatus hebben om de stad te mogen verlaten. Mexico steunt hierbij het beleid van de US dat haar grens met Mexico zoveel mogelijk dicht wil houden voor migranten uit het zuiden. Tapachula is op dit moment een bottleneck voor duizenden migranten. De situatie is zo erg – mensen zitten hier vast, mogen niet werken, reizen en hebben geen middelen – dat zich een karavaan van een paar duizend mensen op gang heeft getrokken om tegen de autoriteiten in te voet door Mexico te trekken naar de grens met US.
Bart en ik doen een wandelingetje in de stad, ons verbazend over de vreemde opgefokte sfeer. We hangen de toerist uit en kopen een pinata voor Nanou haar verjaardag morgen, ons toen nog niet bewust van wat er hier gaande is.
We gaan 2 dagen stappen de Tacana vulkaan op. De berg is 4.092 meter hoog, er is een kampement op 3.500 meter. We hebben een gids betaald, Romeo, voor de tweedaagse. Hij stippelt de route uit, regelt een muilezel om onze spullen naar het kamp te brengen en zorgt voor eten.
18 november 2021
Dag 1 is stijgen stijgen stijgen tot onze oren suizen en we barstende hoofdpijn krijgen door de hoogte. Het stijgen gaat via verschillende etappes. Etappe 1 start in Talquián, het dorp na Union Juarez, waar de taxi ons afzet en de muilezel woont en loopt naar La Linea, de grens met Guetemala. La Linea bestaat uit een grenspaal en 2 winkeltjes waar Guatemalteeks bier verkocht wordt en je de beste tamales kan eten. Het pad naar La Linea is niet het schoonste. Het is een ezelpad door de jungle, bezaaid met lege chipszakjes, plastic flesjes en ezelkak. Het ezelpad is breed en glibberig en wordt druk bewandeld. Mensen en ezels sleuren zakken met groenten, fruit, speelgoed, kleren, vanalles het pad op en af. Er lopen bijna geen autowegen naar de kleine dorpjes in de jungle, alles gaat langs deze stijle paden.
Etappe 1 ronden we af met een Gallo, een lekker Guatemalteeks biertje en een tamale met kip en mole.
La linea. De grens met Guatemala.De grens.
Voor etappe 2 heeft Romeo een pick-up geregeld die ons langs een stijl stenig pad een paar kilometer verder naar boven brengt. De pick-up ziet eruit als schroot en om hem te starten is een batterij uit een andere auto nodig. We nemen plaats in de laadbak op een lege jerrycan en laten ons meevoeren. De motor jankt en bocht na bocht sleurt de wagen zich naar boven. Een ritje van nog geen halfuur in een heerlijke benzinedamp.
Our komander!
Na de pick-up gaat het door een zeer langgerekt dorp waar op meer dan 2500 meter hoogte zwaar geboerd wordt. Kleine veldjes maïs, kippen, een paar koeien, een paard en een stal met donzige kleine geitjes (Nanou keihard kirren).
Ondertussen is daar de bekende nevel. In Union Juarez zagen we het elke dag gebeuren. ‘s Morgens ligt de berg helemaal bloot, geen wolkje aan de lucht en na de middag zit hij helemaal in de wolken. Ik denk ocharme de mensen die hier wonen, elke middag zie je geen steek meer en is het vochtig, grijs en fris.
In de vochtige friste gaat het verder naar boven, door magische harige wouden en stenige paden vol geurende kruiden en bloemen. Op meer dan 3000 meter groeit er weelderig ananassalie, zotjes! Het is een zware klim. Vanaf 3000 meter krijgen we allen last van de hoogte. Het pad is stijl en elke stap vraagt meer energie.
We bereiken het kamp rond 16:30. Helemaal afgepeigerd. Het kampement is een vlakte, bezaaid met ezelkak en afval. Er zijn 2 open stallen voor mens en dier. Er ligt ook een schep om de kak weg te scheppen. We wachten op de muilezel, doen onze regenbroek aan voor de warmte terwijl Romeo met nat hout een vuur probeert te maken.
Onze stal
Ondertussen gaat de zon onder en zet de wolken onder ons in de vlammen. Waw! Wat een lichtfestival!
Romeo heeft het vuur in gang gekregen en daar is ook onze muilezel gearriveerd! Terwijl we met hoofdlampjes de tent strontvrij in de stal opzetten en ons bed maken zorgt Romeo voor het eten. Een lekkere kippensoep met quesadilla’s en een glas wijn. Nadien is er koffie met veel suiker en melk. De warme drankjes doen geweldig veel deugd aan onze kop die door de hoogte en de rook helemaal toe zit.
Soep on the way!
We kruipen vroeg in onze slaapzak want morgen gaan we bij het krieken van de dag naar de top. Het krieken dat is om half 4.
19 november 2021: dag 2
Om 3u wanneer iedereen nog diep of eindelijk ligt te slapen vraagt Nanou moeten wij niet opstaan? En ja dat moeten we! Er is toevallig een eclips vannacht, zon en maan staan op 1 lijn. Wanneer we uit de tent kruipen is de maan bijna volledig verduisterd. Even vol bewondering naar de hemel staren, een cafécito, iedereen zijn hoofdlampje en we zijn ermee weg. De nacht is helder, naast het kamp is een uitkijkpunt waar we beneden de lichtjes van de dorpen en de stad Tapachula 50 km verder zien. En dan gaat het weer omhoog door een naaldbos. Nanou heeft het lastig, door de ijle lucht kan ze moeilijker ademenen en ze panikeert. Na een huilbui is haar ademhaling beter en is ze wat geruster. Ze gaat traag maar houdt goed vol. Om 5:30 komen we aan een punt waar we uit de wind de zon kunnen zien opkomen. Romeo nestelt zich tussen een paar stenen en doet nog een dutje. We zitten tussen de vulkanen, de zon komt op. Waw! Wat een magie om daar op dat moment te zitten.
In de vroege zon stijgen we de laatste meters naar de top. Pas op deze hoogte verdwijnen de bomen en klimmen we over rotsen. En daar komen we op de top, op 4092 meter. Rondom ons zijn wolken en vulkanen.
Final part…Happy on the top! De berg waar we op staan werpt zijn schaduw in het dal.
En dan moeten we nog helemaal terug. Een gesel. We zijn bekaf en hebben barstende koppijn. Maar het gaat wel sneller dan het klimmen en naarmate we dalen wordt de koppijn minder hevig. We zien ook stukken in de zon die gisteren in de wolken zaten. Tot de wolken terug zijn en we opnieuw in de nevel zitten.
Daar ligt vulkaan Tajumulco, 100 meter hoger dan TacanaOnze stal in de zon en nog steeds in de rook. De tent stinkt een uur in de windOnze mulla met de 2 fietszakken op haar rug. Van de zon en het groen…….terug naar de nevel.
Om 15u zijn we terug beneden. We zijn murw. Luis en zijn vrouw Karlita wachten ons op met open armen. ‘s Avonds hebben ze nog een kleine surprise voor Nanou. Een vroege verjaardagstaart, overmorgen wordt ze 12. Ze is in de wolken! Opnieuw!
Vandaag doen we geen zotte dingen. Een stevige schoolsessie in de ochtend want morgen en overmorgen zitten we op de vulkaan en op de muilezel is er geen plaats voor schoolboeken. In de namiddag trekt een zondvloed over Union Juarez. Het water stroomt in rivieren door de straten.
We spelen spelletjes, Bart filosofeert met Don Luiz over het leven, ik lees Thea Beckman voor aan Ramon… Grappig hoe de blondies zich al maanden verzetten tegen onze jeugdschrijvers. Ze zijn helemaal uitgelezen in hun boeken maar Jan Terlouw en Thea Beckman klinken voor hen als prehistorische figuren waar ze afgrijselijk saaie boeken van verwachten. Het is hier een running joke geworden om als er één zich verveelt kruistocht in spijkerbroek voor te stellen.
In de avond is de lucht van afgrijselijke schoonheid. Wat een kleuren…
We hebben vandaag om 8:30 afgesproken met onze gids Romeo voor een wandeling naar de Pico de Loro. Romeo is een getalenteerde trailloper en is al 2 uur in de bergen gaan lopen voor we vertrekken. Hij heeft gigantische kuiten en zijn bovenbenen zien eruit als graniet. Hij loopt hier wedstrijden van rond de 50 km maar zijn doel is een trail van 200 km rond Oaxaca. Pico de Loro is een uitkijkpunt op een paar kilometer van ons verblijf. Er loopt een weg naar het punt, maar ook een junglepad. We nemen het junglepad. Romeo zijn 7-jarige zoon Santiago wandelt ook mee.
3 kiddo’s in het groen
We wandelen langs een smal pad in de jungle naar beneden, een dal door en daarna weer naar boven naar het uitkijkpunt. Santiago en Ramon vinden elkaar helemaal, Santiago kwettert maar door en Ramon zegt op alles si. Nanou is ook in vorm. Zolang de wandelingen uitdagend genoeg zijn is ze er helemaal voor te vinden en met Santiago in de buurt ligt het tempo in haar favoriete zone. We wandelen 7 km door de jungle naar het uitkijkpunt. Prachtige kilometers, ik geniet van elke stap door dit immens groene landschap.
Koffie!
Wanneer we uit het dal komen geklauterd wacht Don Luiz ons op om ons de laatste kilometers naar het uitkijkpunt te vergezellen. Hij is een zeer warme man met een vaderlijke uitstraling. Wanneer we aan het punt komen liggen de bergen al voor een groot stuk in de wolken maar we zien Union Juarez liggen en we zien ook de weg liggen die we gefietst hebben.
Luiz neemt de kinderen mee in zijn auto terug naar het dorp. Romeo, Bart en ik wandelen een stukje langs de weg terug, krijgen een lift in een pick up tot aan de hoofdweg en nemen nog een busje terug naar Union Juarez. Het busje legt de weg af die we gefietst hebben. We realiseren ons nogmaals hoe stijl de weg was!
Zo cool!
We eten samen met Romeo en Santiago. Romeo flanst een lunch en een lekkere michelada in elkaar in het restaurant van zijn familie.
Michelada, jummie, bier met tomatensap, chili en nog wat kruiden
Het valt op hoe leeg het dorp is. Er is veel infrastructuur voor toeristen maar toeristen zijn er amper. Het is moeilijk voor mensen die van toerisme moeten leven. Romeo maakt veel foto’s van ons, in het restaurant, tijdens de wandeling. Materiaal om toerisme en bezoekers aan te trekken. Na de lunch staat er plots een jonge fotograaf aan de deur. Of hij foto’s mag nemen van ons. We poseren en poseren, Nanou rolt zwaar met haar ogen maar doet toch braaf wat hij vraagt. 20 poses en nog een paar selfies met de fotograaf en zijn assistente verder en hij is tevreden. De foto’s zijn niet mis. We voelen ons the only tourist in the village.
In de namiddag is er rust. We lezen een boekje en Santiago komt spelen samen met de zoon van Don Luiz die ook Santiago heet. Ze breken bijna ons kot af, Ramon en de Santiago’s. Allez naar buiten. Waar ze dan braaf bingo (hier lotteria genaamd) spelen.
Er komt geen einde aan de dag. ‘s Avonds koken Bart en Romeo samen in het restaurant pasta voor iedereen. Het is een zeer gezellige avond. Als kers op de taart brengt Don Luiz een klein concert voor ons. Hij heeft een mooie stem, belooft ons 3 romantische nummers en is uiteindelijk niet te stoppen. Hij zingt ook een eigen nummer, een ode van dankbaarheid aan zijn zoon Santiago die er pas na 8 jaar kwam.
We slapen allen heerlijk in onze hotelbed in Cacahoatán. Het bed van Bart en ik zo groot als onze tent, wat een luxe! Ik voel me minder mottig dan gisteren maar nog niet in topvorm. Het uitzicht op de vulkaan van op het dakterras in de ochtend maakt veel goed.
Good morning Tacana!
We rijden Cacahoatán uit de berg tegemoet. Het wordt 25 km klimmen, gestaag in het begin en de laatste kilometers fatale zoals onze hoteleigenaar het noemt. Het hoogteprofiel ziet er ook zo uit. Niet te zot in de eerste 20 km maar de laatste 5… oh jee. Anders dan gisteren is de moraal beter. Ramon heeft er zin in, trapt mee, zwaait naar voorbijgangers en wil muziek. Altijd een groot verschil… als de kiddo op de fiets een goeie dag heeft dan is het voor de ouder ook meer fun.
Leaving CacahoatánHonden in groep, als er één blaft of rent doet heel de meute mee. Deze hadden geen interesse in ons.
De weg is prachtig. Ik sta versteld van het volume van het groen. Wat ik thuis in het klein probeer te stekken groeit hier 20 keer zo groot en kronkelt in gigantische bomen. Bananenbomen, metershoge varens en veel koffieplanten … wat een rijke natuur!
Jaja dat gaat hier goed!
We lunchen in Santo Domingo. Er resten nog een 9 tal kilometer naar Union Juarez. De weg stijgt en stijgt, Ramon is in vorm en zweet zelfs. Hij staat er zelf van versteld. Maar al bij al gaat het goed, ongelooflijk hoe vlot we op de berg geraken met onze logge, zware, allesbehalve klimfietsen.
Zweetdruppels!
De laatste 2 kilometer zijn heel erg stijl en dan vooral de laatste 500 meter, daar stijgt het nog eens 120 meter. Maar we blijven fietsen, Don Lewis tegemoet.
Op 500 meter van Casa Don Lewis, onze bestemming voor vandaag.
Don Lewis ontvangt ons met open armen, we hebben een klein huisje via hem gehuurd voor de komende dagen. Don Lewis stelt ons voor aan een gids waarmee we deze week de vulkaan willen beklimmen. Een tocht van 2 dagen, 9 uur op en dan de volgende dag in de vroege ochtend naar de top en terug. Zijn naam is Romeo en hij is heel enthousiast. Hij heeft een volledig weekprogramma voor ons in petto. We moeten hem een beetje afremmen.
Er hangt elektriciteit in de lucht!En ook kerst hangt in de lucht
Het dorp is een andere wereld, één en al stijle paden en jungle. En een bijzonder kerkhof. De doden krijgen hier een zeer gepersonaliseerde rustplaats. Kleurige stenen, veel versiering en plaats om te vieren.
Grafsteen onder coca cola tent. In de steen zit een stopcontact ingebouwd.
Om 6u30 na een nachtje op de bus rijden we Tapachula binnen. We hebben allen redelijk geslapen. Al is dat relatief want elk uur stopt de bus ergens, gaan alle lichten aan en is iedereen wakker. Ook moeten we een pas over die zo stijl is dat we wakker worden omdat onze oren suizen. We beginnen dus maar half aan onze etappe. Maar waw daar ligt de vulkaan te blinken in het ochtendlicht.
Onze bestemming voor vandaag is Union Juarez, een dorp aan de grens met Guatemala aan de voet van de Tacaná vulkaan. Het dorp ligt 45 km van Tapachula, 1500 meter klimmen. We rijden Tapachula uit na kennismaking met een plaatselijke MTB club. Ze willen allemaal op de foto en sturen ons een andere weg op dan degene die we gepland hebben. Ik weet niet of dat een zeer goed idee was.
De klim begint met een moordende helling, het is direct alles uit de kast. En dat is de trend voor de rest van de etappe. Het is Vlaamse Ardennen stijl. Stijl omhoog en dan weer recht naar beneden. Ik voel me niet fit, mijn keel doet pijn, ik adem moeilijk, mijn benen zijn slap. Ook Ramon heeft een off day. De weg is prachtig met gigantische blaren, bomen en regenwoud, er kwetteren overal exotische vogels rond ons maar hij schenkt er geen aandacht aan. Zelfs de Spotify lijst met Franse chansons kan hem niet opbeuren.
Na 20 km komen we in een klein stadje, Cacahoatán. Ik ben op en we besluiten vandaag niet meer verder te fietsen. Er zijn een paar hotelletjes. Het eerste dat we tegenkomen is spotgoedkoop maar de kamer ruikt heel erg vochtig en het bed is 1 en al springveer. Het volgende hotel heeft een fantastisch bed en het ruikt er naar verse lakens. Ideaal crashmateriaal! Na een powerdutje ben ik een beetje opgeknapt maar ik blijf moeilijk ademen. Bart zoekt een dokter en we gaan samen naar een dokterskabinet. Mijn keel is zwaar ontstoken maar ze verzekert me dat ik geen corona heb, een test is niet nodig. De grote temperatuurschommelingen en airco zijn wellicht de boosdoeners.
We doen het dus rustig aan de rest van de middag. Een dutje, een wandelingetje in het dorp, een koffie op het plein, en een ritje met Angel, de zoon van de hoteluitbater.
Kerkhofmuur. Erachter ligt een wijk van huisjes met graven. We mochten het niet bezoeken. We raken al goed in kerststemming
Morgen nog 25 km en 1000 meter stijgen, ik wist zelfs niet dat dat mogelijk is.
Om 23:15 hebben we vandaag de bus van Comitán naar Tapachula. Dat geeft ons een zeer ruime dag de tijd om Comitán te verkennen. De fietsen en de bagage kunnen in het hotel blijven, we kunnen ze oppikken wanneer we maar willen, de receptie is 24u open.
Ons traject wordt voorspelbaar. We bezoeken de markt waar Nanou zich vergaapt aan alle pinata’s. Ze is volgende week jarig en toch ontgoocheld dat we geen giga pinata willen meesleuren op de fiets.
Pinata overkill
Van de markt gaat het naar verschillende Iglesia’s. Allen kleurig en met verse bloemen binnen.
Templo de San JoséOnze favoriet! Templo de San Caralampio
Aan de Templo de San Caralampio vinden we een kleine barbershop op de eerste verdieping van een gebouw op het plein. Bart wil zijn baard en nektapijt kortwieken. Dat kan, hij is de volgende aan de beurt. We wachten. De kappers werken zeeeeeer zorgvuldig. Er wordt gebrusht, gekamd, gebalsemd, geborsteld, gestoomd, met een fijn schaartje bijgeknipt en dan opnieuw gebrusht, gekamd, gebalsemd, … We wachten een uur en kijken gefascineerd toe. Bart krijgt dezelfde schoonheidsbehandeling. Hij wandelt naar buiten, geurend naar allerlei crèmes en zijn haar helemaal glad achterover.
Vers glad gestrekenSuper balsem, het haar gaat alle kanten opKuifje in Mexico
We lopen nog wat rond en gaan naar het centrale plein waar kraampjes met lokale specialiteiten staan. We eten een soort rechthoekige luchtige toast met bonen, mayonaise, mais, kip, wortels en kool. Super lekker.
De musea zijn dicht en zoveel kerken zijn er niet, dus drinken we margarita’s op een terras aan het centrale plein terwijl we kijken naar de va et viens van mensen en auto’s.
Het centrale plein
We doen nog een rondje stad en gaan cash afhalen want vanaf morgen zitten we in een dorp in de bergen. Nog een heerlijke pizza in een sympathieke pizzeria en rond 21u zitten we in het busstation.
Eergisteren zoefden we 35 km naar beneden, vandaag keren we terug naar Comitán, 1050 meter stijgen. Een beetje spannend, het is lang geleden dat we nog geklommen hebben. We zijn iets na 8 vertrekkensklaar. In het dorp houden we halt in een sympathieke eettent, eieren met chorizo en tortilla’s in een origineel decor.
De eerste 7 kilometer gaan door de vallei, het stijgt lichtjes, aangenaam in de ochtendzon. We rijden langs ranches en boerderijen. En dan begint de klim. Bocht na bocht gaat het omhoog en het gaat bijzonder vlot. Ramon zit bij mij op de fiets en haalt alles uit zijn dunne benen. Ik ben onder de indruk van zijn kracht. Hij trapt hard, is in een geweldige bui, kiest muziek met snelle gitaren, zwaait uitbundig naar iedere auto en camion die langs rijdt of kruist en verzamelt 19 tuutjes, 19 auto’s die naar hem toeteren. Ook bij Bart en Nanou gaat het goed. Nanou vindt haar ritme en Bart is dolblij met het reliëf. De schoonheid van de bergen maakt dat de inspanning minder zwaar weegt dan pakweg langs de lange platte saaie wegen in Yucatan. We krijgen onderweg zelfs elk een bottle fris water van een koppel Mexicanen dat ons opwacht langs de weg.
Rond 15u komen we aan in Comitán. We rijden naar het ADO busstation en kopen tickets voor de bus naar Tapachula morgen. In het centrum vinden we een hotelletje, nemen de beste douche ooit en gaan eten. Comitán is een levendig stadje met een gezellig plein en veel terrasjes. De kinderen eten een lekkere spaghetti met chorizo, Bart en ik een visje. Too much meat last month. Maar eerst een lekkere Margarita!
We blijven in onze cabana in Chiflon vandaag. Er wordt een beetje voor school gewerkt. Er wordt gekuierd langs de rivier en de watervallen. De watervallen zijn van een immense schoonheid en kracht. We wandelen helemaal tot boven en worden bijna weggeblazen door de spray.
Schoolwerk uurtje750 trappen naar de hoogste watervalMaar wat een beautyRegenboogspray
De heldhaftigen slieren langs een tirolesa 600 meter naar beneden boven de watervallen. De minder heldhaftige kijkt toe.
De heldhaftigenThe ride! Ramon. Ready? Go!Nanou. Ready? Go!Nanou! Hoog boven de grond. Impressie van Ramon
Na de adrenalinekick gaan Nanou en Ramon wat knutselen in de cabana. Bart en ik nemen nog een duikje in de azul rivier.
Wekker, opruimen, bagage laden en naar het busstation fietsen. Nu we weten dat de pino’s in de grote ADO bussen passen ligt Mexico helemaal open. We nemen de bus naar Comitán en vandaar fietsen we naar Chiflon. Chiflon is een populaire stop, er zijn watervallen waarvan de hoogste een verval heeft van 250 meter. Het water heeft dezelfde blauwe kleur als in Aqua Azul.
Adios San Cristobal
Alles loopt zo vlot als maar kan. Ieder zijn reispilletje, de fietsen schuiven gelijk niets de koffer in, 2 uur op de bus en om 11u30 rijden we het busstation van Comitán binnen.
Nog een lunchke langs de hoofdweg in een taqueria die zijn 5de verjaardag viert. We bestellen een gemixte schotel met geroosterde vleesjes, kaas, sla, tortilla’s en een palet sausjes. de drankjes zijn on the house vandaag.
En dan kan de afdaling naar Chiflon beginnen. De weg is mooi, niet druk, er ligt niet zoveel afval langs de weg, ook is er minder kadavergeur dan wat we gewoon zijn. Niet te heet, niet te vochtig en het gaat naar beneden. Over 32 km moeten we 100 meter stijgen en 1000 meter dalen. Veel moet er niet worden getrapt. Ramon valt zelfs in slaap en schiet wakker wanneer we over een topes knallen.
Na 15 km verlaten we de hoofdweg en slaan een zijwegje in dat zeer stijl naar beneden gaat. Het is er prachtig.
We passeren een paar boerderijen en op een moment is er een afsluiting van prikkeldraad over het pad. Bart opent de afsluiting, we stappen door een erf en begroeten de mensen. We krijgen te horen dat de weg afgesloten is en we langs hier niet terug naar de hoofdweg kunnen, we moeten terug. Aan het eind van het pad is er ergens een poort of een brug met een sleutel en de man met de sleutel wil de poort niet openen. Het is allemaal niet zo duidelijk. We zijn al ver afgedaald en kunnen de weg al horen. Neen, we gaan niet terug naar boven. De fietsen blijven staan en we gaan te voet kijken. We komen op een volgend erf met prikkeldraad en daar treffen we de man met de sleutel. Het blijkt om een hek te gaan dat afgesloten is. De weg is een privé-weg. De man met de sleutel woont in Comitán en is hier bezig met een bouwwerk. Hij gaat net vertrekken, kan hij 15 minuutjes wachten dan halen we de bikes? Dat gaat niet, en neen hij kan het hek niet open laten, maar hij verzekert ons dat we de fietsen er wel over kunnen steken. We halen de fietsen, de man is weg, dalen verder af en vinden het gesloten hek. Een beetje stom, er zit gewoon een hangslot op, hij had het gerust kunnen open laten en wij hadden kunnen sluiten. Het hek is even hoog als ik maar we krijgen alles er redelijk vlot over.
De laatste kilometers rijden we langs gladde asfalt naar Chiflon. We kunnen kamperen maar er zijn ook cabanas. De cabanas zijn aanlokkelijk, warme douche, groot bed en uitkijkend op de azul rivier. Hmmmm twijfel twijfel. Het worden cabanas natuurlijk. We wandelen nog eens naar de watervallen. Ze zijn prachtig en in het avondlicht des te meer.